Ur. 29 września 63 r. p.n.e.
zm. 19 sierpnia 14 r. n.e.
Od 44r. p.n.e. zwie się Gaius Iulius Caesar (Octavianus).
Cesarz od 16 stycznia 27 r. p.n.e. do śmierci jako Imperator Caesar Augustus.
Po śmierci zaliczony w poczet bogów jako Divus Augustus.
Gajusz Oktawiusz przejął w 44 roku p.n.e. spadek po swoim wuju, zamordowanym Cezarze, stał się zgodnie z wolą Cezara jego synem i jedynym dzidzicem majątku jako nowy Gajusz Juliusz Cezar, dla odróżnienia zwany potocznie Oktawianem. Czekała go ciężka przeprawa w walce o polityczne dziedzictwo po swoim przybranym ojcu.
Zarówno senat jak i zabójcy Cezara pragnęli powrotu do dawnego ustroju republiki, ale mieli przeciw sobie również cezarian – oficerów i stronników Cezara, jak Marek Antoniusz, Marek Emiliusz Lepidus, którzy skrycie dążyli do przejęcia całkowitej władzy po dyktatorze. Chcieli zająć jego miejsce.mwi
Oktawiusza z początku prawie całkowicie lekceważono ale on uparcie i skrupulatnie dążył do swojego celu. Zadłużył się, lecz wypłacił wszystkie legaty, jakie Cezar w swym testamencie zapisał ludowi. Zdołał również zorganizować armię złożoną z weteranów walczących wcześniej pod dowództwem Cezara. Pozornie sprzyjając senatowi najpierw walczył z Antoniuszem nad Padem. Potem wymógł jednak na senacie urząd Konsula. Na jesieni 43 roku p.n.e. dokonał jednak niespodziewanego zwrotu politycznego, zawierając porozumienie ze swymi dotychczasowymi wrogami, Antoniuszem i Lapidusem. Zostało ono oficjalnie zatwierdzone przez sterroryzowany senat jako nowy urząd specjalny – triumwirat (drugi w historii) w celu ustanowienia spraw Rzymu o kompetencjach w praktyce nieograniczonych. Triumwirowie zaczęli porządki od wyrównania spraw ze swoimi przeciwnikami, skazując na śmierć zabójców Cezara oraz wielu wpływowych obywateli jak chociażby Cyceron, a dobra ich konfiskując.
W międzyczasie dwaj spośród zabójców dyktatora, Marek Brutus i Gajusz Kasjusz, opanowali prowincje wschodnie. Antoniusz i Oktawian pokonali ich jesienią 42 r. p.n.e. w Macedonii (bitwa pod Filippi). Nastąpił podział na strefy wpływów. Antoniusz miał porządkować sprawy Wschodu, Lepidus zajął się Afryką (wyłączając Egipt), a Oktawian otrzymał do zarządzania Hiszpanię i Galię. Oktawianowi przypadło wywłaszczenie tysięcy rolników z rejonu Italii, aby dać ziemię weteranom triumwirów. Doprowadziło to do zbrojnego powstania dawnych właścicieli, które krwawo stłumił w wojnie noszącej miano peruzyńskiej – od Peruzji (dzisiaj Perugia), która była ośrodkiem buntu.
Antoniusz związał się z Kleopatrą, królową Egiptu. Wcześniej był co prawda poślubiony z Oktawią, piękną siostrą Oktawiana, ale ostatecznie odepchnął ją od siebie. Dzieciom, które miał z Kleopatrą rozdawał kraje na Wschodzie, żył niczym król orientalny. Nie powodziło mu się natomiast w wojnach z Armeńczykami i Partami. Konflikt pomiędzy Oktawianem, a Antoniuszem narastał, wszelkie rokowania oraz próby pośrednictwa nie zdawały się na nic.
Postępowanie Antoniusza, romans z Kleopatrą, rozdawanie “Rzymskiej” ziemi dzieciom z tego związku, odtrącenie Oktawii było wiatrem w żagle dla propagandy Oktawiana. Dodatkowo Oktawian odnosił same sukcesy, umacniaj się w Italii (w 36 r. p.n.e. zajął też Sycylię, gdzie Sektus Pompejusz, syn Pompejusza Wielkiego, utworzył małę państewko pirackie), odebrał również prowincje afrykańskie Lepidusowi. Triumwirat przestał więc istnieć. Na drodze Oktawiana stał już tylko Antoniusz.
Antoniusz mimo wszystko był przedstawiany jako niewolnik królowej Egiptu, pragnącej stać się panią Rzymu i do końca cieszył się dużą popularnością wśród ludu.
Wzajemne pretensje, pogróżki i oskarżenia przerodziły się w końcu w otwartą wojnę domową, której pragnęli obaj. Po zwycięstwie w bitwie morskiej pod Akcjum, we wrześniu 31 r. p.n.e., Oktawian w roku następnym wkroczył do Aleksandrii. Antoniusz popełnił samobójstwo, przebijając się mieczem. W kilkanaście dni później zmarła również samobójczo Kleopatra, zapewne od jadu węża. Egipt został włączony do Rzymu.
Przed laty Okawian wkraczał w świat polityki jako chłopiec, chłopiec który wyszedł z wszelkich prób i niebezpieczeństw. Chłopiec, który pokonał wszystkich przeciwników i pretendentów. Stał się jedynym panem świata śródziemnomorskiego. Sukces zawdzięcza konsekwencji i uporowi, chłodnej kalkulacji oraz odwadze podejmowaniu ryzyka. Można powiedzieć, że odkrył na nowo po Aleksandrze Wielkim moc propagandy. I wreszciuse temu, że umiał czekać, zgodnie ze swoją zasadą życiową: festina lente – śpiesz się powoli. Nie był ani bohaterskim wodzem jak Antoniusz, ani śmiałym nowatorem. Był natomiast geniuszem konsekwencji, świadomej swoich celów polityki.
W roku 29 p.n.e. powrócił do Italii i odbył wspaniały wjazd triumfalny, lecz blask uroczystości nie zdołał przesłonić powagi dylematu, przed którym właśnie stanął po swych zwycięstwach. Dotychczas powoływał się na uprawnienia triumwira i usprawiedliwiał swą wszechwładzę zagrożeniem Rzymu. Obecnie nie było zagrożeń wewnętrznych i zewnętrznych, więc wszelkie preteksty odpadły. Należało albo przywrócić dawne swobody republikańskie, albo też znaleźć nową podstawę i formę rządów jednostki.
Juliusz Cezar
Ur. ok 12 lipca 100 lub 102 r. p.n.e
Zm. 15 marca 44 r. p.n.e.
Dyktator w latach 49-44 p.n.e. Od 44r. p.n.e. dyktator dożywotni.
Wcześniej konsul.
W 42r. p.n.e. uchwałą senatu i ludu zaliczony w poczet bogów jako Divus Iulius, Boski Juliusz.
Był jednym z najwybitniejszych wodzów – zdobył Galię, rozgromił Germanów, zwyciężył wrogów w wojnie domowej. Sam Cezar nie był de facto Cesarzem lecz Dyktatorem, z jego nazwiska wywodzi się jednak słowo “Cesarz”, który był nadawany innym przywódcą. Dyktator – obalił republikę i był przez kilka lat rzeczywistym i jedynym panem Rzymu pomimo pozornego zachowania i działania wcześniejszych form ustrojowych. Również jako pierwszy dostąpił zaszczytu konsekracji czyli został zaliczony do bogów.
- Moneta z wizerunkiem Cezara
Pisząc Cezar, nie mówimy tak naprawdę o nazwisku lecz o nazwie domu, z którego się wywodził, prawdziwym nazwiskiem jest Juliusz. Budowa większości rzymskich nazwisk była trójczłonowa, nasze nazwiska są dwuczłonowe. Jako ciekawostkę warto wspomnieć, że Rzymianki w ogóle imion nie miały. Nosiły one tylko nazwisko rodowe ojca. Jeśli były dwie, odróżniano je jako Maior – Starsza i Minor – Młodsza. Więc córka Juliusza Cezara zwała się Julia.
Ród Juliuszów był patrycjuszowski, zamożna, jej przedstawiciele piastowali wysokie urzędy, ale znacznie ustępowali innym rodom, chociażby Scypionom, Klaudiuszom i wielu innym. Ojciec Cezara był pretorem (odpowiednik jednego z ministrów sprawiedliwości). Gdy Juliusz osiągnął wiek szesnastu lat jego ojciec zmarł pozostawiając jeszcze dwie siostry Juliusza. Matka zadbała jednak o dobre wychowanie swojego syna.
Mając 17 lat ożenił się z córką Korneliusza Cynny, czołowego działacza stronnictwa popularów ( dążące do pewnych reform, w przeciwieństwie do stronnictwa optymatów, którego przywódcą był Sulla a które było o wiele bardziej konserwatywne),. Z tego związku narodziło się jedyne dziecko Cezara, dziewczynka Julia. Żona Cezara, którą prawdziwie kochał zmarła w 68 r. p.n.e. Poślubił później Pompeję (córkę Sulli), z którą się szybko rozwiódł, a w 59 r. p.n.e. Kalpurnię. Z żadnego z tych małżeństw nie było jednak dzieci.
Pomimo zamieszania w różne afery wybrano go w 63 roku p.n.e. na kapłana najwyższego. W tym samym roku uczestniczył w sławnym spisku Katyliny, który zamierzał dokonać zamachu stanu, zabić obu konsulów, przejąć władzę – wszystko by pozbyć się długów. Spisek został w porę wykryty przez konsula Cycerona.
W 61 r. p.n.e. wyjechał z Rzymu do Hiszpanii Zachodniej, aby jako były pretor objąć namiestnictwo w tej prowincji. Wrócił rok później przeprowadziwszy zwycięskie kampanie przeciw plemionom Luzytanii i Galecji. Wzbogacony łupami, zamierzał starać się o konsulat.
60 r. p.n.e. powstaje pierwszy tiumwirat, zawarty pomiędzy wielkim wodzem Pompejuszem, najbogatszym człowiekiem Rzymu – Krassusem i samym Cezarem. Przyświecała mu główna zasada: “odtąd nic się nie stanie w Rzeczypospolitej, co by nie podobało się któremukolwiek z nich”. Dla wzmocnienia związku, Cezar wydał za Pompejusza swoją jedyną córkę Julię.
Zjednoczony triumwirat przyczynił się do objęcia przez Cezara stanowiska konsula. Piastując ten urząd oczywiście przyczynił się do zatwierdzenia ustaw odpowiadających interesom swoich popleczników. Wkrótce po objęciu stanowiska konsula zastał namiestnikiem prowincji Galii Przedalpejskiej (obecnie Północne Włochy) oraz Galii Narbońskiej (obecnie Pd. Francja).
Właśnie z tych prowincji zaczął podbój Galii, którą zamieszkiwało szereg skłóconych plemion, na których ze wschodu nacierali coraz liczniejsi Germanie. Cezar patrzył na te tereny jako stosunkowo łatwy łup, który przyniósłby mu wiele korzyści politycznych jak sława, przywiązanie i lojalność rzymskich żołnierzy oraz zdobycie łupów. Wystarczyło dosłownie kilka zwycięskich kampanii, w czasie których dwukrotnie jako pierwszy z rzymskich wodzów przedostał (przeprawił) się do Bretanii oraz za Ren na tereny Germanów. Na szczególną uwagę może zasługiwać pierwsza przeprawa Cezara za Ren, który dzięki swoim inżynierom w przeciągu paru dni przedostał się na drugą stronę rzeki. Tempo w jakim zbudowano most przez Ren wystraszyło lokalne plemiona Germanów i Cezar przez kilka dni przemierzał te rejony zupełnie nie niepokojony przez tutejszych mieszkańców.
W międzyczasie triumwirat faktycznie przestał istnieć pomimo odnowienia go w 56 r. p.n.e. Julia, która stanowiła więź między Juliuszem a Pompejuszem zmarła w 54 roku p.n.e. niedługo po porodzie a w następnym roku zginął Krassus w Syrii podczas bitwy z wojowniczymi Spartami. Pompejusz zbliżył się do senatu, od lat niechętnego Cezarowi. Zaczęto grozić Cezarowi sądem za samowolne rozpętanie wojny w Galii. Na różne sposoby zaczęto uniemożliwiać mu saranie się o powtórny konsulat.
Doprowadzony do ostateczności Cezar w styczniu 49 roku p.n.e. przekroczył na czele swoich wojsk Rubikon w pobliżu Arminium (teraz Rimini), granicę administracyjną Italii. Równoważyło się to z rozpoczęciem wojny domowej. Cezar użył pretekstu, że występuje w obronie praw trybunów ludowych, którzy podobno brutalnie zostali potraktowani przez senat.
Italię i Rzym zajął prawie bez walki. Pompejusz i senat ewakuowali się nad Adriatyk. Tam, w bitwie pod Farsalos, na polach północnej Gracji, latem 48 r. p.n.e. został pokonany. Uciekł do Egiptu, u którego wybrzeży został zamordowany przez doradców króla Ptolemeusza, będącego właśnie w stanie wojny ze swoją siostrą Kleopatrą. Doradcy uważali, że czynem tym zaskarbią sobie wdzięczność i pomoc Cezara w walce.
Cezar tuż po przybyciu do Aleksandrii uczcił łzami śmierć swojego wielkiego przeciwnika i byłego zięcia. W egipskiej wojnie zajął nieoczekiwanie stronę Kleopatry, z którą był oblegany w pałacu królewskim przez kilka miesięcy. Oblegającymi była ludność Aleksandrii i wojska Ptolemeusza. Uratowała ich odsiecz wiosną 47 roku p.n.e. Jednym z dowódców był Antypater, wielmoża i ojciec Heroda, późniejszego króla Judei. Cezar opuścił Egipt dopiero późną wiosną tego samego roku. Wkrótce po tym Kleopatra powiła syna, zwanego Cezarionem.
Nadeszły dalsze zwycięstwa Cezara. W Azji Mniejszej pod miejscowością Zela pokonał króla Pontu – Farnaces’a. Właśnie po tym zwycięstwie Cezar zawiadomił senat znanym powszechnie zwrotem: Veni, Vidi, Vici (przybyłem, zobaczyłem, zwiciężyłem). W rok później, 46 roku p.n.e., rozgromił armię wierną legalnemu rządowi Afryki północnej, na ziemiach dzisiejszej Tunezji. W marcu 45 r.p.n.e. synów Ptolemeusza w bitwie pod Mundą w Hiszpanii.
W przerwach między kampaniami odwiedzał stolicę, której był faktycznym panem od roku 49 p.n.e. Borykał się tu z poważnym problemem dotyczącym podstawy prawnej jego władzy. Jakim prawem i z jakiego tytułu ma rządzić i rozkazywać. Czterokrotnie kazał wybierać się konsulem, trzykrotnie zaś zostawał dyktatorem. Wg prawa rzymskiego władza dyktatora była nieograniczona lecz wygasała automatycznie po sześciu miesiącach. Cezar więc w pewnym momencie zamierzał nadać sobie tytuł króla, choć już sam tytuł Rex wzbudzał nienawiść w Rzymianach, którzy byli dumni ze swych swobód republikańskich. Potwierdziło się to, gdy podczas igrzysk dokonano próby koronacji. Lud głuchym milczeniem przyjął gest Marka Antoniusza ofiarującego Cezarowi diadem monarszy, a burzliwymi oklaskami gdy Cezar uchylił się od jego przyjęcia. Ostatecznie został po raz czwarty dyktatorem. Wkrótce później został on zasztyletowany w sali posiedzeń senatu, a wśród jego zamachowców znaleźli się najbliżsi przyjaciele.
Po swoim zwycięstwie w wojnie domowej głosił i praktykował wyrozumiałość wobec przeciwników, ale tym ich nie zjednał. Przyjaciół z kolei zawiódł tym, że nie podarował im majętności wrogów i nie pozwolił na akty zemsty. Stwarzał pozory szanowania instytucji republikańskich ale nikt w to nie wierzył. Obawiano się, że w końcu przybierze tytuł króla i przeniesie stolicę gdzieś na wschód, do Troi lub Aleksandrii, skąd razem z Kleopatrą władał by całym imperium. Już bowiem przygotowywał wielkie wyprawy przeciw Dakom za dolnym Dunajem, przeciw Partom za Eufratem.
Walczył zwycięsko z różnymi ludami i w wielu krainach – przeciw Iberom, Galom, Germanom, Egipcjanom, Numidom i przeciwko własnym pobratymcom. Prawie za każdym razem siły, którymi dysponował, były znacznie słabsze od nieprzyjacielskich.
Był świetnym organizatorem, dokonał wielu reform. Wprowadził do Europy Zachodniej kalendarz słoneczny, wzorowany na Egipskim. Napisał również sławne Pamiętniki o wojnie z Galami i Pamiętniki o wojnie domowej. Pisane wspaniałą jasną i zwięzłą łaciną.
Przystępny, niemałostkowy, łaskawy wobec przeciwników, dobrze wychowany, z dużym urokiem osobistym. Na nim próbował wzorować się Napoleon, którego Cezar przewyższał prawie pod każdym względem.
Nie pozostawił potomstwa. Córka Julia umarła przedwcześnie i bezdzietnie natomiast Cezarion nigdy nie został oficjalnie uznany za jego syna. Cezar adoptował jako swojego syna wnuka swojej młodszej siostry, żony Attiusza. Dziewiętnastoletni Gajusz Oktawiusz stał się tym samym Gajuszem Juliuszem Cezarem, a nazwisko Cezar miało już wkrótce przybrać znaczenie tytułu.
Fragmenty zaczerpnięte z rewelacyjnej książki Aleksandra Krawczuka “Poczet Cesarzy Rzymskich”. Gorąco wszystkim polecam!